De Kleine Leeuwarder Napoleon

Oor-zaken en gevolgen
Pasted Graphic 1

Verslag van de lezing voor de vereniging Vrouwen Van Nu, afdeling Tytsjerk op 21 november 2018
__________________________________________________________


Op woensdagavond 21 november mocht ik voor een zeer geïnteresseerd publiek van ruim 50 mensen een verhaal vertellen over ’het oor’. Na 25 jaar directeur-audioloog te zijn geweest van het Audiologisch Centrum in Leeuwarden en dat tien jaar geleden verruilde voor nog 5 jaar bij Koninklijke Visio was dit voor mij een leuk verzoek. Alsof er geen tijd verstreken was, als het ware.

Na een korte introductie door de voorzitter en vervolgens door mijzelf heb ik het publiek mee genomen op een - wat ik noemde - reis door het oor. Te beginnen bij de oorschelp. Veel valt daar niet over te vertellen, alleen en met name dit: de functie van de oorschelp is vooral een hulp bij het horen van geluiden die van voren of van achter komen dan wel van boven of van beneden. Een eigenlijk heel bijzondere vaardigheid die iedereen kent maar waar slechts weinigen bij stil staan.


Het middenoor
Daarna was het middenoor aan de beurt. Het middenoor heeft als belangrijkste taak om geluid dat van buiten komt, zo efficiënt mogelijk aan te bieden aan het binnenoor (waar het feitelijk gehoorzintuig zetelt).
Pasted Graphic 1
Het middenoor heeft los hiervan nog een opmerkelijke eigenschap. Het biedt namelijk een ’soort’ bescherming tegen hard geluid. Daarvoor gebruikt het oor een spiertje dat de geluids-overdracht belemmert als die te luid wordt. Die bescherming tegen te hard geluid is echter in de lage tonen krachtiger dan in het hoog. Dus bij luide discomuziek zullen de bas-tonen meer verzwakt worden dan de hoge tonen en dat is de reden dat ’auto-nozems’ er wat bassen bij pompen en dat is wat de argeloze fietser die er bij het stoplicht naast staat ervaart als een dreunende boembas. Voor de nozem in zijn auto een mooie compensatie van zijn functionerende middenoor, maar voor de argeloze fietser onbegrijpelijk. Aardig detail is dat die verzwakking van geluid ook optreedt bij krachtig geeuwen. Dat betekent dat iemand gedurende een geeuw even bijna niets hoort. Iets om aan te denken tijdens een laat geworden avondje met vrienden.

Het middenoor is bij uitstek het domein van de KNO arts. Problemen kunnen namelijk veelal operatief opgelost worden. Voorbeelden daarvan zijn otosclerose (verkleving van de stijgbeugel) en het veel ernstiger cholesteatoom (botwoekering rond de hamer die veel bot kapot kan maken, tot en met in de mondholte). Wat er ook aan de hand moge zijn, zolang het binnenoor normaal functioneert wordt bij middenoor problematiek geluid alleen maar zachter waargenomen, niet slechter.

Het binnenoor
Nu was het de beurt aan het binnenoor. Het domein van de audioloog! Om te beginnen bleef ik even stilstaan bij het evenwichtsorgaan - een deel immers van het binnenoor. De drie half-cirkelvormige kanalen zorgen voor de waarneming van draai-bewegingen in de drie dimensies waarin wij leven. Interessant is dat het evenwichtsorgaan met zenuwbedrading verbonden is met onze ogen. Als die twee zintuigen verschillende informatie doorgeven aan de hersenen (zoals in de kajuit van een schip) kan duizeligheid en misselijkheid optreden. Grappig is dat bij veel vogels die verbinding ontbreekt en daarom moeten die vogels bij het lopen telkens eerst hun kop vooruit steken die ze als het ware daarmee even in de ruimte ’vast zetten’ en dan onder hun kop doorlopen, waarna het proces zich herhaalt.

Pasted Graphic 2
Na dit korte evenwichts-uitstapje was het eigenlijke gehoorzintuig aan de beurt: het slakkehuis. Het slakkehuis is een opgerold kokertje, liggend in het rotsbeen, gevuld met vloeistof. Over de volle lengte van dit kokertje is een vlies opgespannen is waar het feitelijk gehoorzintuig op ligt. Dat vlies is van voren smal en stijf en wordt breder en slapper naar achteren. Hoge tonen brengen vooral het voorste stijve deel in beweging, terwijl lage tonen dat juist aan de achterkant doen.

Door deze bouw van het slakkehuis is het oor in staat om toonhoogte-verschillen waar te nemen. Het toon-onderscheidend vermogen wordt echter aanzienlijk verbeterd door de krachtige medewerking van een aparte groep cellen die de geluidsgolven in de binnenoor-vloeistof actief versterken. De activiteit van deze cellen kon ik fraai demonstreren aan de hand van een filmpje waarbij een vrij geprepareerde cel werd blootgesteld aan een stuk rock muziek. De cel begon spontaan mee te bewegen. Het geheel van deze cellen is een uiterst gevoelig - en daardoor zeer nerveus - systeem waardoor er ook regelmatig cellen spontaan activiteit vertonen. Bij een geheel normaal functionerend gehoor is die activiteit te meten, zelfs in de gehoorgang. En dit feit wordt sinds een jaar of 20 gebruikt bij de gehoorscreening van baby's. Is namelijk deze spontane activiteit te meten dan mag geconstateerd worden dat het gehoor in orde is. Meet je niets dan is dat reden om nader onderzoek te doen.

Gevolgen
Wat zijn de gevolgen van een minder goed werkend slakkehuis? (Zoals dat bij de meeste ouderen het geval is). Ten eerst een verslechterd spraak-verstaan. Het ’oma-effect’ oftewel: zacht is te zacht en hard is al gauw te hard. Een tweede probleem dat bij binnenoor optreedt is het slechte spraakverstaan in geroezemoes. Moderne hoortoestellen met een speciale microfoon proberen hieraan wat tegemoet te komen maar het werkt niet op afstanden van pakweg anderhalve meter. En tot slot worden toonhoogte-sprongen (de klemtonen) minder goed gehoord zodat een zin als “bent u alleen naar Den Haag geweest?” volkomen verkeerd kan worden begrepen. Een wezenlijk verschil met middenoorproblematiek is dat binnenoor-beschadiging niet gerepareerd kan worden. Of het nu door ouderdom wordt veroorzaakt, door lawaai-beschadiging of als het aangeboren is, er is niets, maar dan ook niets aan te herstellen.

Tot slot van het uur voor de pauze wilde ik nog wel even stil staan bij het begrip tinnitus, oftewel oorsuizen. Tinnitus is een verschijnsel dat zeer veel optreedt bij slechthorendheid, maar zeker bij lawaaibeschadiging. De echte oorzaak is nog steeds niet duidelijk en een remedie al helemaal niet. Het UMCG is er een jaar geleden een groot onderzaak naar begonnen. De Nederlandse audiologische centra hebben protocollen opgesteld om ernstige oorsuis-patienten op te vangen.

———————————

Slechthorend zijn…
Na de pauze ben ik ingegaan op de vraag ’hoe is het nou om slechthorend te zijn’? Ik liet zien dat met name bij jonge kinderen een verminderd gehoor niet alleen een normale taalontwikkeling bedreigt maar niet in de laatste plaats de sociale ontwikkeling. Maar ook de wereld van slechthorende volwassenen zit vol met onverwachte hindernissen. Altijd een portemonnee vol met muntgeld omdat je maar alvast een flap geeft omdat je niet verstaan hebt wat het meisje aan de kassa zegt. Of anders wel intimiteit. Wat daarvan overblijft als je niet goed hoort mag u zelf verzinnen.

en hoortoestellen dan …?
Tot slot wilde ik nog wel kwijt dat hoortoestellen nog immer niet de oplossing bieden die u zo graag gewild had, maar dat aan de andere kant de technische ontwikkelingen toch zeker wel hoopvol zijn. Toch is het nog steeds zo dat ’de audicien’ graag aan u verdient en omdat u weinig of geen verstand heeft van zijn vak loopt u altijd het risico te veel betalen voor iets wat u misschien niet echt nodig had. Een dikke Mercedes brengt u natuurlijk prima naar Amsterdam, maar het had wellicht even goed met een Peugeootje gekund. Dat is de boodschap. Mocht u ook maar enige twijfel hebben of uw goeie geld welbesteed was of nog zal zijn, ga dan een keer voor advies naar het Audiologisch Centrum (het AC op de Verlengde Schrans in Leeuwarden) . Uw huisarts of uw KNO-arts kan u verwijzen.

Pasted Graphic 3
Het AC is ’non profit’ en bezoek wordt betaald vanuit de basis verzekering. Zie voor informatie www.fenac.nl

En helemaal tot slot: natuurlijk wilt u stilletjes thuis, zonder dat iemand mee kijkt en ’zie je nou wel!’ roept, ook wel eens weten hoe het met uw gehoor staat. Een aantal jaren geleden heeft de afdeling audiologie van de VU daarvoor een prachtige test ontwikkeld. Die kunt u zowel met de telefoon als met uw computer doen. Zoek op internet
http://hoortest.nl/welkom.html. De uitkomst geeft u een eerste - maar zeker geen slechte - indruk over uw gehoor.

Hiermee besloot ik de avond. Ik realiseer me echt heel erg dat het een hoop informatie was die in een hoog tempo over de toehoorders werd uitgestort. Was dat u iets teveel dan bied ik daarvoor mijn excuus aan, maar ik spreek ook de hoop uit dat ik u desondanks een mooie avond heb bezorgd.
Peter Kraft - klinisch fysicus / audioloog